Een natuurlijke verbintenis is een verplichting die juridisch bestaat, maar waarvan nakoming niet in rechte kan worden afgedwongen. Wie aan zo’n verplichting voldoet, verricht daarmee niet zonder meer een onverplichte betaling of schenking. De wet erkent dat bepaalde verplichtingen maatschappelijk zo zwaar kunnen wegen dat nakoming als het voldoen van een bestaande verbintenis wordt beschouwd. Dat onderscheid kan bij financiële afspraken tussen partners, familieleden en andere betrokkenen verstrekkende juridische gevolgen hebben. De advocaten van Smit & Smit Advocaten adviseren over de juridische betekenis van dergelijke betalingen en verplichtingen. Wilt u weten wanneer sprake is van een natuurlijke verbintenis? Lees dan verder.
Wat is een natuurlijke verbintenis?
Een natuurlijke verbintenis is volgens het Burgerlijk Wetboek een rechtens niet-afdwingbare verbintenis. De schuldeiser kan nakoming niet via de rechter afdwingen. Toch kent het recht aan de verplichting wel juridische betekenis toe. Wie vrijwillig nakomt, voldoet daarmee aan een bestaande verbintenis en betaalt dus niet zonder rechtsgrond. Juist daarin verschilt de natuurlijke verbintenis van een louter moreel gevoel dat iemand iets voor een ander behoort te doen.
Wanneer is sprake van een natuurlijke verbintenis?
De wet kent verschillende situaties waarin een natuurlijke verbintenis kan bestaan. Dat kan onder meer het geval zijn wanneer de wet of een rechtshandeling aan een verbintenis de afdwingbaarheid onthoudt. Daarnaast kan een dringende morele verplichting onder omstandigheden als natuurlijke verbintenis worden aangemerkt. Daarvoor moet de verplichting van dien aard zijn dat nakoming naar maatschappelijke opvattingen wordt beschouwd als het voldoen van een prestatie die de ander toekomt. Niet iedere morele verplichting voldoet aan die maatstaf.
Wanneer kan een morele verplichting juridisch betekenis krijgen?
Een gevoel van verantwoordelijkheid tegenover een ander is op zichzelf onvoldoende. Er moet sprake zijn van een dringende morele verplichting die naar maatschappelijke opvattingen een bepaalde prestatie rechtvaardigt. De beoordeling vindt plaats aan de hand van een objectieve maatstaf. De persoonlijke overtuiging van degene die betaalt, is niet beslissend. De omstandigheden op het moment waarop de prestatie wordt verricht wegen daarbij zwaar.
Bij de beoordeling kan onder meer worden gekeken naar de verhouding tussen de betrokken personen, de financiële positie en behoefte van partijen, de achtergrond en reden van de prestatie, en de omstandigheden die op het moment van nakoming bestonden. De Hoge Raad heeft deze objectieve beoordeling onder meer toegepast bij financiële voorzieningen tussen echtgenoten.
Kan een natuurlijke verbintenis worden afgedwongen?
Een natuurlijke verbintenis is naar haar aard niet rechtens afdwingbaar. De persoon tegenover wie de verplichting bestaat, kan dus niet uitsluitend op grond van die natuurlijke verbintenis bij de rechter nakoming eisen. Toch kunnen partijen daar later andere afspraken over maken. Een natuurlijke verbintenis kan door een overeenkomst worden omgezet in een rechtens afdwingbare verbintenis, waardoor de juridische positie wezenlijk verandert.
Wat als vrijwillig is betaald?
Wanneer iemand bewust een natuurlijke verbintenis nakomt, kan hij het betaalde bedrag niet terugvragen louter omdat de verplichting niet afdwingbaar was. De betaling heeft immers een juridische grondslag in de natuurlijke verbintenis. Dat is een belangrijk verschil met een betaling die zonder rechtsgrond is verricht. Of daadwerkelijk sprake was van nakoming van een natuurlijke verbintenis moet wel kunnen worden vastgesteld. Achteraf alleen stellen dat een betaling uit morele overwegingen is gedaan, is onvoldoende.
Natuurlijke verbintenis bij partners en voormalige partners
Natuurlijke verbintenissen komen regelmatig aan de orde bij financiële verhoudingen tussen echtgenoten en voormalige partners. Zo kan onder bijzondere omstandigheden een verzorgingsverplichting bestaan die weliswaar niet juridisch afdwingbaar was, maar maatschappelijk gezien toch als een verschuldigde prestatie moet worden beschouwd. De Hoge Raad kijkt daarbij naar de omstandigheden die bestonden toen de prestatie werd verricht. Hoe de financiële situatie van partijen jaren later is geworden, is voor die oorspronkelijke beoordeling niet beslissend.
Het verschil met een schenking
Een prestatie uit hoofde van een natuurlijke verbintenis moet niet worden gelijkgesteld aan een schenking. Bij een schenking staat bevoordeling uit vrijgevigheid centraal. Wie daarentegen voldoet aan een natuurlijke verbintenis, geeft uitvoering aan een verplichting die het recht als verbintenis erkent, ook al kan de wederpartij nakoming niet afdwingen. Het onderscheid kan juridische en fiscale gevolgen hebben. De precieze bedoeling, omstandigheden en verhouding tussen partijen verdienen daarbij afzonderlijke beoordeling.
Hoe kan Smit & Smit Advocaten u helpen?
Een natuurlijke verbintenis bevindt zich op een bijzonder terrein tussen een afdwingbare juridische verplichting en een zuiver morele verplichting. Of daarvan sprake is, kan niet alleen worden vastgesteld aan de hand van wat partijen zelf vinden. De maatschappelijke opvattingen en alle relevante omstandigheden spelen een belangrijke rol. Smit & Smit Advocaten kan beoordelen welke juridische betekenis aan een betaling, toezegging of verzorgingsverplichting moet worden toegekend. Vanuit de gemeente Edam-Volendam begeleiden wij zowel particulieren als ondernemers bij dit soort vraagstukken, met korte lijnen en duidelijkheid over uw positie vooraf.
Het is verstandig om juridische hulp in te schakelen bij discussie over de vraag of een betaling verplicht of vrijwillig was, financiële afspraken tussen partners of voormalige partners, een geschil over terugbetaling van eerder verstrekte bedragen en twijfel over de vraag of sprake is van een natuurlijke verbintenis of een schenking.
Neem vrijblijvend contact op
Bij een natuurlijke verbintenis komt het uiteindelijk aan op de omstandigheden waaronder de verplichting en de prestatie zijn ontstaan. Heeft u een geschil over een betaling of wilt u weten welke juridische betekenis een gemaakte afspraak heeft? Neem dan vrijblijvend contact op met Smit & Smit Advocaten. Ons kantoor bekijkt graag samen met u wat er precies is gebeurd en welke rechten en verplichtingen daaruit voortvloeien.
